Škofjeloški pasijon oftewel de Passiespelen van Škofja Loka
Vader Romuald gaat er eens goed voor zitten. Voor zijn neus ligt een leeg vel papier. Al enige tijd speelt hij met de gedachte om het Passiespel in klinkende verzen op te schrijven. In het Sloveens. En bedoeld om mensen van alle rangen en standen, van heinde en verre kennis te kunnen laten maken met het Passieverhaal. Jarenlang schrijft en schaaft hij aan zijn tekst in zijn kamertje in het Kapucijnenklooster St. Anna om in 1721 tevreden zijn ganzenveerpen neer te kunnen leggen. Zijn manuscript telt 869 prachtige verzen in dichtvorm.
Het is het begin van een meer dan driehonderdjaaroude traditie: het Škofja Loka Passiespel.
Met Douzelage-vrienden uit Roemenië, Denemarken, Oostenrijk, Ierland en het Verenigd Koninkrijk zijn we* uitgenodigd om samen met de Slovenen één van de voorstellingen van dit inmiddels door Unesco als immaterieel cultureel erfgoed opgenomen evenement bij te wonen. Het wordt buiten opgevoerd. Als een soort processie. We zitten op een comfortabele tribune midden in het stadshart van dit mooie, middeleeuwse stadje. Het wordt voorgedragen in het (oud) Sloveens. Geen Google translate, chatgpt of ondertiteling voorhanden. Maar dat deert niet. Het Passieverhaal is bekend. Tweeënhalfuur zitten we ademloos naar de voorbijkomende stoet en tableaus te kijken. Er wordt op vier podia opgetreden. Bij elk podium stopt de stoet en volgt een korte opvoering. Het zit zo steengoed in elkaar dat we ons niet bewust zijn van de andere drie podia op diverse plekken in het stadje. Hoogstens wanneer een zeer enthousiaste acteur in de rol van Pilatus zijn stembanden tot het uiterste rekt en we hem ergens – het geluid kaatsend langs de straten en daken – op de achtergrond gewaarworden.
We vergeten de kou (rond het vriespunt), behalve als Jezus aan het kruis voorbijkomt. De Passie is sowieso een tragisch verhaal, maar in die kou misschien nog net iets schrijnender voor de acteur in kwestie. Alle acteurs en zangers zijn overigens amateurs. Al zou je dat niet zeggen, want er wordt zeer professioneel geacteerd, fantastisch gezongen en gemusiceerd, en de hele organisatie is vlekkeloos. Er zijn totaal rond de duizend vrijwilligers betrokken bij de totstandkoming en opvoeringen.
En er zijn zeker twaalf Jezus Christussen (ja, dat zie je niet vaak in het meervoud voorbijkomen!) nodig om het Passiespel te vervolmaken. Ze zijn zo kundig geschminkt, bebaard en bepruikt (allen gelijk), dat we steeds het idee hebben naar een en dezelfde Jezus van Nazareth te kijken. En zo hoort het natuurlijk ook.
Het is het oudste Sloveense Passiespel. Het manuscript wordt zorgvuldig bewaard in het Kapucijnenklooster St. Anna in Škofja Loka. We hebben het origineel niet gezien, maar wel het facsimile mogen bewonderen toen we te gast waren in het klooster en rondgeleid werden door Yuri, een boomlange, goedlachse en uitermate vriendelijke monnik die ons onder andere de indrukwekkende bibliotheek – van groot historisch belang – vol met manuscripten en vroege teksten liet zien. Hij gaf eerlijk toe dat hij liever te rade gaat bij Google…
Bron: ‘The Škofja Loka Passion Play: A performance masterpiece on the UNESCO List’, i feel slovenia.
https://www.slovenia.info/en/stories/the-skofja-loka-passion-play
Voor wie nog verder zou willen lezen of kijken: https://www.pasijon.si/en/
Bonusverhaal: Een bijzondere viool.
Bron: ‘The sound of nature after 6,500 years of silence’, mother violin. <https://www.motherviolin.com/>
Naast het onvergetelijke evenement, de Passiespelen, zijn we ook nog op een uitzonderlijk concert in de Nunska (nonnen-)kerk in Škofja Loka getrakteerd. De eerste viool die daar ten gehore werd gebracht is gemaakt van meer dan zesduizend jaar oud hout.
Het verhaal erachter wordt genoemd: “The sound of nature after 6.500 years of silence”.
Hoe kwam deze viool dan tot stand?
Het is niet helemaal duidelijk wanneer werklui bezig waren met restauratiewerkzaamheden van bosvijvers nabij het Sloveense dorp Čadrg. Uit de modder kwamen ondergedompelde stukken spar tevoorschijn. Ook voor mij onduidelijk is waarom men ter plekke meteen in een soort positieve kramp schoot dat het hier om iets volkomen unieks en van groot historisch belang zou gaan. De goed geconserveerde houtdelen werden – door het Triglav Nationaal Park Instituut – al rap het Wonder van Čadrg genoemd.
Wetenschappelijk onderzoek, gedaan in laboratoria van Ljubljana en Wenen, wees uit dat het geconserveerde hout uitzonderlijk oud was, namelijk 6.560 jaar!
Daniel Musek, een vioolbouwer uit Škofja Loka, wist zijn hand te leggen op het hout.
Hij had meteen bedacht dat het mogelijk moest zijn om daaruit ongeveer twaalf instrumenten te bouwen, genoeg voor een strijkkwartet. En hij ging meteen aan de slag.
Eén viool hebben wij in al haar glorie mogen horen in de barokke Nunska-kerk. Het is het tot nog toe enige voltooide instrument.
Op papier heeft de viool uitzonderlijke akoestische kwaliteiten. Het hout zou een unieke resonantie hebben. Mij werd verteld door de violiste zelf – Ana Julija Mlejnik Železnik, eveneens afkomstig uit Škofja Loka – dat ze het een enorme eer vond om het instrument te mogen bespelen, maar dat het wel een discrepantie in zich heeft, namelijk oud materiaal versus een nieuw instrument. Daarom heeft ze meer tijd dan anders uitgetrokken om het instrument te kunnen ‘begrijpen’. Zij vermoedt dat het instrument nog wat tijd nodig heeft om te ‘rijpen’. Dat dat zal gaan gebeuren, twijfelt ze geen moment aan.
Daniel Musek heeft daarmee een unicum in handen. Zijn reeks instrumenten, die voorlopig ook niet verkocht gaan worden, zullen gaan behoren tot de zeldzaamste strijkinstrumenten ter wereld.
Voor meer informatie: https://motherviolin.com/
Annigje Kruytbosch
*Via een oproep in de Geulbode voor leden van Douzelage Meerssen, is enige tijd terug een open uitnodiging uitgegaan, bedoeld voor iedere geïnteresseerde die mee zou willen reizen naar Škofja Loka met als hoofddoel de Passiespelen bij te wonen.